Wie kan dit uitleggen?

Door Jaap Majoor,

Vanaf januari 2026 mogen Nederlandse boeren hun land nog maar bemesten met maximaal 170 kilo stikstof per hectare. In Nederland groeit veel gras en voer, omdat onze grond vruchtbaar is en er genoeg water is. Daardoor halen boeren hier meer opbrengst van hun land dan in veel andere landen.

Daarom had Nederland, samen met een paar andere landen, jarenlang een uitzondering van Europa. Boeren mochten toen tot 250 kilo stikstof per hectare gebruiken. Ontstond er daarna nog een tekort voor de gewassen, dan kon dat worden aangevuld met een beetje kunstmest. Met nieuwe technieken en betere bemesting was die 250 kilo goed verdedigbaar.

Door verkeerd beleid in het verleden is Nederland deze uitzonderingspositie kwijtgeraakt, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Ierland.

In 2025 is de norm al verlaagd naar 190 kilo stikstof per hectare. Volgens boeren zijn nu al tekorten in de gewassen zichtbaar en raakt de bodem uitgeput. In 2026 gaat de norm verder omlaag naar 170 kilo stikstof per hectare. Femke Wiersma probeerde in de Tweede Kamer hiervoor een meerderheid te krijgen om deze verlaging tegen te houden. Dat lukte niet. De meerderheid van de Kamer, ook de BBB-minister van Infrastructuur en Waterstaat, vond dat niet bewezen is dat een hogere norm geen risico vormt voor de waterkwaliteit.

Boeren vragen nu om duidelijke, openbare meetgegevens volgens de Europese regels. Zij willen weten:

- waar en hoe het oppervlaktewater wordt gemeten

- welke waarden bij binnenkomst van water via rivieren worden gevonden

- welke waarden gemeten worden wanneer water Nederland weer verlaat

Alleen zo kun je zien of vervuiling in Nederland ontstaat, of al van buiten het land komt. Daarnaast willen boeren weten waar extra stikstof wordt gevonden en wat de herkomst daarvan is. Niet alle stikstof komt immers uit de landbouw. Er zijn ook bronnen zoals riooloverstorten bij hevige regenval, medicijnresten, microplastics, PFAS en natuurgebieden waar organisch materiaal vergaat.

Boeren zeggen: als bewezen wordt dat vervuiling wél door ons komt, dan kunnen we ons beleid aanpassen. Niemand wil stikstof verliezen, want dat schaadt zowel het gewas als het inkomen van de boer. De vervuiler moet betalen — maar dan wel op basis van feiten en betrouwbare metingen.

Zonder duidelijke onderbouwing verliest de overheid volgens hen vertrouwen. Besluiten worden dan minder geaccepteerd en de kloof tussen burgers kan groter worden. Dat vergroot de polarisatie in de samenleving.

— Jaap Majoor, Laag Zuthem