Onzichtbare uitfasering van boeren’: een kritische blik op het beleid

Opinie van Jaap Majoor Bzn uit Laag Zuthem

Politiek Den Haag laat onze boeren op een slimme, maar voor hen kosteloze manier uit Nederland verdwijnen.
Wat speelt er? Door een reeks van ondoorzichtige maatregelen komen de inkomsten van boeren steeds verder onder druk te staan. Het gevolg is dat het financieel onmogelijk wordt om een bedrijf over te nemen of voort te zetten, waardoor boeren noodgedwongen stoppen.

Aangescherpte regels en beperkingen

1. Wetsvoorstel Holman – beperking mesttransport tot 50 km
Linkse partijen omarmen het voorstel dat mest niet verder dan 50 kilometer mag worden vervoerd. Hierdoor kan mest vaak niet meer naar akkerbouwgebieden worden gebracht.
Gevolgen:

- akkerbouwers krijgen tekort aan mest;

- voor melkveehouders wordt mestafzet onbetaalbaar én soms onmogelijk.

Een koe produceert ca. 28 m³ mest per jaar. Afzetkosten lopen op tot €35 per m³ of meer.
28 m³ x €35 ≈ €980 per koe.
Bij 10.000 liter melk per koe per jaar is dit bijna 10 cent per liter. De melkprijs is momenteel ± 45 cent per liter. Als er geen afzet binnen 50 km is, moet de boer stoppen.

Alternatief? Extra land kopen.
Maar dat is nauwelijks haalbaar. Tot voor kort mocht een boer 250 kg stikstof uit dierlijke mest per hectare plaatsen. Door vruchtbare gronden en voldoende water worden in Nederland veel producten per hectare geoogst, maar dat vraagt ook veel mineralen. Daarom kochten boeren kunstmest als aanvulling.

Veel boeren waren volledig grondgebonden. Nu moeten ze naar 170 kg stikstof per hectare. Daardoor kunnen ze een groot deel van hun mest niet meer kwijt op eigen land. Het wetsvoorstel verlangt volledige grondgebondenheid, waardoor extra grond moet worden gekocht – terwijl boeren vaak al voldoende voer hebben.

Rekenvoorbeeld:

Bedrijf met 115 koeien, 1,15 miljoen liter melk, 60 ha land

Door verlaging van 250 naar 170 kg stikstof is 30% extra grond nodig

Nodig: 18 ha

Prijs: > €100.000 per ha

Totaal: €1,8 miljoen extra investering

Rente/aflossing: ± €95.000 per jaar, 30 jaar lang
→ Meer dan 8 cent per liter melk extra kosten, exclusief bewerking en lasten.
Totaal: > 10 cent per liter melk

2. Wens overheid: natur-inclusieve landbouw
Dit vraagt nóg meer grond en verdubbelt de grondkosten.

Wispelturige spelregels en geopolitiek

Door handelsoorlogen worden landbouwproducten ingezet als drukmiddel tussen continenten. Prijzen worden steeds onvoorspelbaarder. Daarbovenop komen steeds veranderende regels vanuit de overheid, die steeds minder aansluiten bij de praktijk.
Boeren werken met zeer kleine marges. Grote prijsschommelingen en onzeker beleid zijn niet op te vangen en kunnen leiden tot faillissement.

Voorbeelden uit huidige regelgeving

- Verplicht rustgewas telen eens per 4 jaar (7e Actieprogramma Nitraat)

- Kortingen op stikstofruimte bij te laat zaaien van vanggewassen

- 30 kg korting op dierlijke mest per hectare bij graslandvernieuwing

- Boeren weten de regels vaak niet eens meer.
Veel zeggen: “Ik moet het aan de mestadviseur of boekhouder vragen.”

Negatief imago door media

Boeren worden vaak neergezet als vervuilers. Negatieve berichten domineren.
Veel wetenschappers die wél in het veld kijken en constateren dat het met de natuur op veel plekken goed gaat, krijgen nauwelijks podium.

Ook wordt vaak gesteld dat:

- bouw stilligt door stikstof uit landbouw,

- gewasbeschermingsmiddelen ziektes veroorzaken,
terwijl bewijs ontbreekt.

Uitspraken in de politiek

Een waarschijnlijk toekomstige minister-president sprak:
“De landbouw vraagt veel ruimte en levert weinig toegevoegde waarde voor de schatkist.”
Maar verdwijnen boeren betekent ook verdwijnen van verwerkende bedrijven, handel en logistiek.
Elke agrariër creëert werk voor ongeveer 10 anderen en vormt een stabiele pijler onder onze handelsbalans.

Kader Richtlijn Water (KRW)

Ook deze richtlijn hangt de sector boven het hoofd. Het oppervlaktewater zou vervuild zijn en de boer is de veroorzaker.
Maar:

- Nederland ligt laag en ontvangt water uit het buitenland

- Duitsland voldoet zelf niet aan EU-normen

- Normen in Nederland zijn strenger dan Europees
Ook riooloverstorten bij regenval worden genegeerd.

Wil de overheid écht aan eigen normen voldoen?
Dan moeten helofytenfilters worden aangelegd. Dat kost geld, maar werkt.

- Nieuwe landbouwvisies

- Voorstellen uit de achterban van D66, CDA, VVD en GL-PvdA:

- sterk beperken van gewasbescherming en kunstmest

- overstappen op strokenlandbouw

In theorie mooi, in praktijk onhaalbaar:

- opbrengsten dalen sterk

- kosten stijgen fors

- Voedsel wordt duurder en Nederland wordt afhankelijk van import.

Conclusie

Alle nieuwe regels hangen als een zwaard van Damocles boven de landbouw en nemen boeren de Lust om door te gaan.

Terwijl:

- de wereldbevolking richting 10 miljard groeit,

- landbouwgrond wereldwijd afneemt,

- oogstopbrengsten onzeker worden,

- kunstmeststoffen opraken,

- oorlogen voedselzekerheid bedreigen.

Juist dan heeft Nederland de kennis en techniek in huis om duurzaam voedsel te produceren.

Oproep

Boer, hou vol!
Wij op het platteland waarderen jullie.
En denk maar zo:
Mensen uit de grote stad weten vaak niet beter.

— Jaap Majoor, Laag Zuthem